Patlamadan Korunma Dokümanı (PKD)

Patlamadan Korunma Dokümanı Nedir?

PKD, iş yerinde patlayıcı ortam oluşma ihtimalinin değerlendirildiği, zonların tanımlandığı, tutuşturma kaynaklarının analiz edildiği ve alınan teknik/idari önlemlerin kayıt altına alındığı resmi dokümandır. 30 Nisan 2014 tarihli “Çalışanların Patlayıcı Ortamların Tehlikelerinden Korunması Hakkında Yönetmelik” (ATEX 137 direktifi) Madde 10 gereği, parlayıcı ve patlayıcı madde bulunduran tüm iş yerleri PKD hazırlatmak zorundadır.

Sistem OSGB, Şanlıurfa'da akaryakıt istasyonları, LPG tesisleri, un değirmenleri, marangozhaneler, boya depoları, çırçır ve kimya depolarında 100+ PKD hazırlamıştır. Doküman, iş güvenliği uzmanı ve gerekirse proses mühendisi iş birliğiyle sahada hazırlanır ve işveren tarafından onaylanır. Risk değerlendirmesi ve acil durum planı ile entegre edilir.

Hizmet İçeriği

• Patlayıcı Ortam Analizi: Yanıcı sıvı (benzin, tiner), gaz (LPG, doğal gaz), toz (un, şeker, ahşap, pamuk) envanteri ve MSDS analizi.
• Zon Sınıflandırması: Gaz için Zon 0 (sürekli), Zon 1 (ara sıra), Zon 2 (seyrek); Toz için Zon 20/21/22. Renkli zon haritası (CAD) ve hacim hesabı.
• Tutuşturma Kaynağı Analizi: Elektrik (kıvılcım, ark), statik elektrik, sıcak yüzey, mekanik kıvılcım, cep telefonu, kaynak işlemi. Her zon için 13 tutuşturma kaynağı kontrol listesi.
• Ex-Proof Ekipman Listesi: Zon uygunluğuna göre II 1G/2G/3G, IIB, T4 vb. kategoride Ex-proof aydınlatma, priz, motor, aspiratör listesi ve işaretleme.
• Teknik ve İdari Önlemler: Havalandırma, topraklama, paratoner, gaz dedektörü, izin sistemi (sıcak çalışma), KKD ve patlayıcı ortam eğitimi.
• Acil Durum ve Dokümantasyon: Patlama senaryolu acil durum prosedürü, tahliye, PKD güncelleme takvimi ve çalışan bilgilendirmesi.

Zon	Tanım	Örnek Yer
Zon 0 / 20	Sürekli ve uzun süre patlayıcı ortam var	Benzin tankı içi, un silosu içi
Zon 1 / 21	Normal çalışmada ara sıra oluşur	LPG dolum alanı, boya kabini
Zon 2 / 22	Normalde yok, kısa süre oluşur	Akaryakıt tankı çevresi, marangoz toz birikimi

Kimler İçin Zorunlu?

Yanıcı/parlayıcı madde bulunduran her iş yeri. Şanlıurfa'da en sık:

• Akaryakıt & LPG istasyonları — en yüksek risk, Zon 0/1 mutlaka
• Un değirmeni, pamuk çırçır, yem fabrikası — toz patlaması (Zon 20/21)
• Marangozhane, mobilyacı — ahşap tozu, vernik/tiner buharı
• Boya, kimya, deterjan deposu — solvent buharı
• Doğal gaz kullanan büyük mutfak/fırın — gaz kaçağı riski

Denetimde PKD istenen ilk 3 evraktan biridir. PKD yoksa faaliyet durdurulabilir.

Süreç Nasıl İşler?

1. Saha Keşfi

Uzmanımız ve proses sorumlusu ile tesis gezilir, kimyasal envanter, miktar, depo ve proses akışı incelenir. Fotoğraflı ön tespit.

2. Zon Hesabı ve Haritalama

Sızıntı kaynağı, havalandırma, miktar hesabıyla zon sınırları CAD üzerinde çizilir. Renkli (kırmızı/sarı/mavi) zon paftası hazırlanır.

3. Ekipman ve Önlem

Mevcut ekipman zon uygunluğu kontrol edilir, uygunsuzlar (normal priz Zon 1'de) Ex-proof ile değişim listelenir. Topraklama ve paratoner ölçümü (periyodik kontrol) istenir.

4. Rapor ve Onay

PKD (30-50 sayfa) + zon haritası + ekipman listesi işverene teslim, İSG kurulunda anlatılır, imzalanır. Yıllık veya proses değişince güncellenir.

Sıkça Sorulan Sorular